Brook Preloader

Oblomowisme

... of het verlangen
naar een wrijvingsloos bestaan

Ik kan verlangen naar een wrijvingsloos bestaan, zonder vervelende werkjes, zonder schuring, geen appèl op mij om dingen te doen die ik moeilijk of spannend vind. Alleen maar lekker eten, en naar de bloemen en de zon kijken, beetje denken, misschien af en toe een bladzijde lezen. Geen plichten, geen administratie, geen opwinding, geen angst of je wel iets kan.

Het boekenwinkeltje op Schiermonnikoog is een paradijs voor boekenliefhebbers. Een paar huiskamers, in een oud vierkant huis in een dorpsstraat, met wanden en tafels vol boeken. Dit jaar kocht ik er Oblomow, van Gontsjarow.

oblomowisme verlangen

schilderij van Annemieke Ros

Oblomow vertelt van een Rus, die het uitstellen van alle verplichtingen tot het uiterste doorvoert. Alle wrijving, alle conflicten, alles wat lastig of vervelend is, alles wat moeite kost gaat hij uit de weg. Hij heeft een vriend, Stolz, die intens veel van hem houdt. Stolz is zijn tegenpool, een gedisciplineerde Duitser, die tot wanhoop wordt gedreven door Oblomows luiheid maar die ook de zuiverheid en oprechte goedheid ziet in Oblomows ziel. Ook ziet hij in hem iets dat hij zelf niet heeft: oog voor de poëzie van het leven. Hij probeert Oblomow in beweging te krijgen, hem de verantwoordelijkheid voor zijn landgoed op zich te laten nemen, de deur uit te krijgen. Dat de deur uit krijgen lukt hem, en Oblomow wordt verliefd op Olga. Hij gaat elke dag met haar wandelen, en leeft helemaal op. Het leven ruist door zijn aderen. Maar wanneer het op trouwen aankomt, zakt Oblomow terug. Om te trouwen moeten eerst zijn landgoed en zijn financiën op orde zijn, en dat gaat moeite kosten. Hij stelt het uit, uur na uur, dag na dag, en zo zakt hij terug in zijn oude patroon. Onnodig te zeggen dat hij zijn geliefde verliest, en wegzakt in een comfortabel, klein leventje. Tevreden in zijn droom van comfort en wrijvingsloosheid, met het gevoel dat dit leven bij hem past, bij tijden gekweld door het diepe besef dat hij zijn leven en gaven verspilt.

Je kunt dit boek lezen als een 19e eeuwse moraalroman, waarin karaktervorming door discipline wordt aangeprezen. Maar wat het zo’n ontroerend meesterwerk maakt is de diepmenselijke beschrijving van wat er in Oblomow en in Stolz omgaat. Oblomows gevoel speelbal te zijn van de grote krachten in het leven, en zijn onwil om te strijden. Stolz’ pogingen boven die grote krachten te blijven staan door wilskracht en discipline. Oblomows overgave, zijn oprechtheid, zijn gevoel voor poëzie en voor wat wezenlijk is in het bestaan, en Stolz’ vaardigheid om zich in het dagelijks leven staande te houden, zijn bereidheid om moeilijkheden onder ogen te zien en zijn beste antwoord te geven.

Zo direct na de vakantie staan die twee krachten ook weer helder in het licht. De levenskunst, om steeds weer de balans te zoeken tussen overgave aan wat er is, niet te handelen aan de ene kant, en de discipline om doelgericht te werken en de schuring van het bestaan tegemoet te treden aan de andere kant. En dat niet als strijdende partijen, maar als twee bevriende levenswijzen, die elkaar respecteren en waarderen – al drijven ze elkaar soms tot wanhoop.

Meer informatie of aanmelden?